"Een staatshervorming is een noodzaak"

Het gaat de N-VA voor de wind. De Vlaams-nationale partij werd dé overwinnaar van de recentste verkiezingen en is tot de Vlaamse regering toegetreden. Hun ambitie? De doctrine die de Leuvense politoloog Bart Maddens verwoordde (de inmiddels zeer controversiële 'Maddens-doctrine' dus) vanuit de regering-Peeters II tot een succes laten uitgroeien. Het was één van de vele thema's die we aan een smakelijke tafel bespraken met Karl van Louwe, ondervoorzitter en Brusselse voorman van de N-VA.

Aandringen helpt. De juffrouw die onze tafel bedient - Oost-Europees, gokken we - tovert dan toch enkele woordjes Nederlands tevoorschijn wanneer ze het aperitief serveert. De tent, Le Viool, mag dan al gelegen zijn tussen het drukke Schweitzerplein in Sint-Agatha-Berchem en de Brusselse ring, de wijk is een oase van rust in de stad waar het van bedrijvigheid gonst. Aan de overkant van de straat bevindt zich gemeenschapscentrum De Kroon. Brussel telt zoals geweten 22 van die centra die als geen andere instelling de Vlaamse investeringen in de hoofdstad symboliseren.

Vijf stemmen tekort

Karl van Louwe is onze disgenoot. Sinds maart 2009 is de Brusselse voorman van de N-VA ook nationaal ondervoorzitter van zijn partij. De kiezer was hem gunstig gezind. Ook in Brussel, wat toch geen makkelijk terrein is, slaagde de Vlaams-nationalisten erin een zetel te veroveren.

Die ene zetel behalen was alvast geen simpele klus. Even zag het er trouwens naar uit dat het net niet ging lukken. De partij strandde op 4,99%, vijf (!) stemmen tekort voor een zitje, maar de lijstverbinding die het met de meeste andere Vlaamse partijen, het VB uitgesloten, aanging, tilde hen over de drempel. Tot grote ergernis van Open Vld dat hierdoor een zetel misliep. Het is een traditie geworden dat in Brussel de "democratische partijen" hun lijsten verbinden. Bedoeling was hierdoor het Vlaams Belang - tot voor kort veruit de grootste partij in Nederlandstalig Brussel - te verzwakken. Maar deze keer verbrokkelde het front, want nieuwkomer LDD weigerde dit spel wegens "ondemocratisch" mee te spelen. De N-VA zag er geen graten in, ook al spreekt de partij zich toch principieel tegen het cordon sanitaire uit.

"Voor ons was het niet zozeer een ideologische, maar een pragmatische keuze", legt Karl van Louwe uit. "We wisten dat het moeilijk zou worden. Deze lijstverbinding aangaan”, zo analyseerden we, “zou misschien wel onontbeerlijk kunnen worden. De gok bleek correct te zijn."

VU of N-VA?

Het is opvallend hoe sinds de verkiezingen van juni parallellen getrokken worden tussen de VU en N-VA. Sommigen werden er haast lyrisch bij en zagen in de recente stembusslag een soort retrouvaille met mooie en grootse tijden van weleer. Karl van Louwe nuanceert. "Men kan natuurlijk niet ontkennen dat er enkele punten van gelijkenis zijn. Misschien ook wat het stemmenaantal en het electorale potentieel betreft. Maar er zijn ook enorme verschillen. Zo pleitte de VU nooit voor een onafhankelijk Vlaanderen. Dit neemt niet weg - zoals Bruno de Wever, broer van, opmerkte - dat er binnen de partij altijd al een onafhankelijkheidsstoming aanwezig is geweest. De realiteit waarin wij als N-VA optreden, is ook anders dan de context van jaren geleden. En zeker hier eindigt de vergelijking. Of misschien toch nog één zaak: het valt me op, als ik op congressen van de N-VA rondkijk, hoeveel oudgediende VU'ers ik er aantref. Ik denk dan voor de vuist weg aan mensen als Bob Maes, Jan Caudron en destijds ook Walter Luyten zaliger. Er is een VU-electoraat dat jarenlang in het stembushokje geschipperd heeft tussen N-VA en VB. Die mensen waren én zijn radicaal Vlaams, maar vaak om redenen van stijl hebben ze nooit de stap gezet om zich bij het Vlaams Belang te engageren. Vandaag zetten ze die wel naar de N-VA, wat ergens dat gevoel van thuiskomen dat velen ervaren verklaart.”

"Als partij hebben we de zogenaamde Maddens-doctrine tot onze leidraad gemaakt", benadrukt Karl van Louwe. "De bevoegdheden die we hebben maximaal benutten, zonder iets te vragen. Pas wanneer men aan Franstalige kant genoodzaakt is om te praten - en dat moment nadert met rasse schreden - zullen we onze eisen op tafel leggen."

Schuilt hier geen groot gevaar in? Enerzijds is er het momentum dat zich moet voordoen. Anderzijds moet op dat ogenblik de nodige assertiviteit aan de dag worden gelegd. Dat die bereidheid bij de N-VA bestaat, willen we best geloven. Alleen is het lijstje met Vlaamse onderhandelaars ruimer en diverser.

"Dat klopt, maar risico's zijn er aan elke strategie verbonden", antwoordt Karl van Louwe. "Ik geloof werkelijk dat het momentum, zoals u het noemt, niet lang op zich zal laten wachten. De berichten over de benarde financiële toestand van zowel Brussels- als Waals gewest zijn alarmerend. Praten wordt in deze omstandigheden geen facultatief iets, maar een noodzaak. En dat is maar goed ook. De federale staat is eigenlijk al in faling. Er moet dan ook dringend werk van worden gemaakt om de dingen grondig te herzien. Laat ons hopen dat alle Vlaamse onderhandelaars inzien in welke richting het antwoord op deze patstelling gezocht moet worden. Een zekerheid is dit allerminst, maar dat we de eerste zullen zijn om aan die kar te trekken, daar mag u van uitgaan.”

Gemeenschapskeuze in Brussel

De idee dat de toekomst van Brussel in een soort eigen identiteit zit, wint de laatste tijd snel terrein. Althans, zo lijkt het toch. Verschillende organisaties - al dan niet overlappend - zagen het licht en leggen heel wat bedrijvigheid aan de dag. Eén boodschap hebben ze gemeenschappelijk: de Brusselse instellingen zijn niet langer aangepast aan de sociologische realiteit van de stad. In plaats van de klassieke communautaire tweedeling, ijveren ze steevast voor een eigen Brussels antwoord, ook op het vlak van gemeenschapsaangelegenheden. We confronteren de Brusselse Vlaams-nationalist met deze trend, wat aan zijn reactie te merken duidelijk vloekt met het genot van de artisanale paté die hij naar binnen werkt.

"Men vergaloppeert zich in dit Brussels verhaal", luidt zijn prompte reactie. "Een deel van hun analyse, voor zover ze betrekking heeft op de manier waarop de stad evolueerde, is correct. Maar in plaats van consequent de tering naar de nering te zetten, lanceren ze utopische verhalen waar men vrij snel in verdwaalt. Het klopt dat vooral aan Franstalige kant een groot deel van de structuren tekortschieten. Alleen is het nogal goedkoop - figuurlijk wel te verstaan (lacht) - als alternatief een heel ander en volledig nieuw Brussels model naar voor te schuiven. Men kan al raden, voor zover dit ooit realiteit wordt, wie voor de kosten zal moeten opdraaien. Tegenover deze talloze disfuncties, plaatsen wij als N-VA net een erg communautaire benadering, vandaag meer dan ooit. In Brussel wonen staat synoniem voor het maken van een aantal keuzes, en dat geldt voor alle Brusselaars: allochtoon of autochtoon. In welke taal is je identiteitskaart opgesteld? Worden je kinderen in een Nederlandstalige of Franstalige school ingeschreven? Kies je voor een speelplein dat onder auspiciën van de Franse- of Vlaamse gemeenschap ingericht is? Ga je naar een tweetalig of zogenaamd bicommunautair ziekenhuis, of misschien ga je liever naar een AZ in Jette dat aan de VUB verbonden is. Nu mogen we best trots zijn op het aanbod dat Vlaanderen in Brussel onderhoudt. Waarom dit niet verder als een hefboom gebruiken? Persoonlijk ben ik niet onverdeeld gelukkig met het geshop dat je bij veel niet-Nederlandstaligen aantreft. Vaak kiezen ze voor het beste van twee werelden, voor de lusten, maar niet voor de lasten. De invoering van een gemeenschapskeuze zou hier een antwoord op kunnen bieden. Een keuze maken voor de puike Vlaamse dienstverlening in Brussel, zou dan gepaard gaan met het zich bekennen tot die Vlaamse gemeenschap in de hoofdstad. Eigenlijk zou hiermee perfect worden ingespeeld op de snel wijzigende realiteit. Het klopt dat steeds meer Brusselaars Frans noch Nederlands als huistaal hebben. Alleen is dit een privéaangelegenheid die losstaat van het publieke verhaal. Eerder dan proberen een publiek antwoord te vinden op de manier waarop Brussel in de privésfeer verandert, ijveren wij voor een gezonde concurrentie van de bestaande netten. De Brusselaar - ongeacht de taal die hij spreekt - kan daar enkel bij winnen.”

Onafhankelijk van de politiek

Doet de naam 'Van Louwe' bij de geroutineerde Vlaamse beweger geen belletje rinkelen? Pieker niet langer. Karl is inderdaad de zoon van Carlos van Louwe, jarenlang een van de sterkhouders van de IJzerbedevaart. "In 1993 studeerde ik aan de UIA af als licentiaat in de rechten, waarna ik vrij snel de stap naar de balie zette", legt hij uit. Aanvankelijk was dat de Balie van Antwerpen, later werd het die van Kortrijk, om uiteindelijk in 2001 aan de Brusselse Balie terecht te komen, waar hij in het hartje van Sint-Agatha-Berchem kantoor houdt. "Vrijwel van in het begin combineerde ik mijn bedrijvigheid als advocaat met, zeg maar, politieke engagementen. Eerst bij de VU, daarna bij de N-VA."

Toen de N-VA gestalte kreeg, ging hij aan de slag op de Kamerfractie van de nieuwe Vlaams-nationale formatie. Kabinetservaring deed hij dan weer op bij Geert Bourgeois. "De politiek was met andere woorden nooit veraf", knikt hij. "Toen ik aan de Brusselse balie kwam, ben ik ook in Brussel komen wonen. Deze verhuis viel nagenoeg samen met de strubbelingen bij de VU en het ontstaan van de N-VA. Onmiddellijk zette ik mijn schouders onder de uitbouw van de partij en werd ik arrondissementsvoorzitter van Brussel. Wat me toe opviel - en het zegt wel iets over wat de partij geworden was - is dat we vrijwel niemand van wat nog de VU was, overgenomen hebben. Alles werd van nul opgebouwd, wat geen sinecure was. En ik beken dat enkele tegenslagen me soms de moed in de schoenen deden zakken, maar er werd doorgezet en dit verzilvert zich vandaag in een zitje in het Brussels Parlement."

De bekende historicus Paul de Ridder werd de gelukkige. Karl van Louwe is secretaris van de bescheiden eenmansfractie. In combinatie met zijn advocatenpraktijk, benadrukt hij. "Een voldoende graad van onafhankelijk bewaren ten aanzien van het politieke gebeuren, vind ik gezond. En daar heb ik best een overvolle agenda voor over. Gelukkig kan ik op de niet-aflatende steun van mijn echtgenote Annelies rekenen.”

"Het Belang is als een toren van Pisa..."

Sommigen nemen de term Forza Flandria maar wat graag in de mond. Alleen, kan men na alles wat gebeurd is - of net niet gebeurde - anders concluderen dan dat het idee van het 'bundelen van de Vlaamse krachten' een karikatuur geworden is? En toch. VB en N-VA zijn twee verschillende partijen. Elk met een aparte achterban, profilering en dynamiek. Tegelijkertijd zijn hun ideeën over de richting waar het met Vlaanderen uitmoet - we maken abstractie van de strategie - overlappend. Zou het dan niet wenselijk zijn pragmatisch rond punten van overeenstemming de handen in mekaar te slaan?

"Idealiter wel natuurlijk", zegt Karl van Louwe. "Tegelijkertijd moet ik daar aan toevoegen dat het Vlaams Belang geen enkele inspanning heeft gedaan die toenadering - ook ik hoor die stemmen in de ruime Vlaamse beweging - te bewerkstelligen. Wellicht is de omvorming van Vlaams Blok naar Vlaams Belang een gemiste kans geweest. Toen ik iemand als Gerolf Annemans hoorde spreken over het programma dat - en ik citeer - "vuil genoeg" zou blijven, wist ik het wel. Het Belang noemt zich het "syndicaat van de inboorling", wij omschreven ons ooit als het "syndicaat van het algemeen Vlaams belang". Het verschil in semantiek zegt wel iets over de afstand die bestaat tussen hun en onze manier van politiek bedrijven. Er zullen best wel goedmenende mensen bij het VB militeren, maar dat de partij zich op geen enkele manier wil aanpassen aan de realiteit van vandaag, is een objectieve vaststelling. Ooit hoorde ik de metafoor die de VU vergelijkt met een toren van Pisa: de top was links, achterban en electoraat rechts. Kan hetzelfde niet over het VB gezegd worden? Ik denk zelfs dat hun toren schever staat dan die van de VU destijds (lacht)."