Een duidelijke politieke strategie, zo stelt het boek. Om het eengemaakte Duitsland van antwoord te bieden koos Frankrijk voor een economische expansie naar het noorden. In het Franse zakenblad Le Nouvel Economiste verscheen al in 1990 een artikel met als titel ‘La Franse à la conquète de la Belgique.’ De noordzuidas in Europa bleek voor Frankrijk cruciaal als tegengewicht voor de oostwestas. Een hersenschim? Zeker niet.

Een onderdeel van het verleden? Evenmin. Het verhaal van de machtsgreep van Frankrijk op de Belgische en dus ook Vlaamse economie heeft al haar actualiteit herwonnen. Getuige daarvan de overname van Fortis door BNP Paribas. Of de blokkeringsminderheid van de Franse staat in Dexia.

Is die Franse invloed op de economie wel relevant, hoor ik velen vragen? Is dat wel belangrijk in een geglobaliseerde economie? Het antwoord is ja. De strategische beslissingen worden nog altijd in de hoofdzetel genomen. En zeker in het centralistische Frankrijk. Dat wil zeggen dat we voor verschillende cruciale sectoren in onze economie afhankelijk zijn van Parijs. De bancaire wereld is er één van, de energiemarkt evenzeer.

De energie en de banken

Zoals iedereen wellicht weet, staat de Belgische energiemarkt onder sterke Franse invloed. Suez-Gaz de France hebben via Electabel een kip met de gouden eieren in huis. Jarenlang had Suez financiële problemen, maar dankzij de fenomenale winsten van Electrabel slaagde de Franse nutsgroep erin het hoofd boven water te houden. De winsten van Electrabel –dankzij de elektriciteitsrekeningen van Jan Modaal en de vele bedrijven die een te hoge factuur blijven betalen- vloeiden naar Frankrijk. Electrabel is eigenlijk de bankier van Suez geworden.

En het gaat nog verder: Frankrijk wou ook de controle op de Belgische aardgasterminals. De Belgische gemeenten en Suez vochten de voorbije weken een aardig robbertje uit om zo controle te krijgen op de aardgasterminal van Zeebrugge. De Fransen haalden uiteindelijk hun slag thuis. Het is natuurlijk niet zo dat men vanuit Parijs plots zal beslissen om de elektriciteitsleveranties aan België op te zeggen. Maar de controle op de energiemarkt is cruciaal. Zeker omdat de vraag naar onder andere aardgas de komende jaren hoog zal blijven.

De invloed van de bankwereld op de economie is zo mogelijk nog groter. Banken zijn de motor van de economie. Zij verschaffen kredieten aan particulieren en bedrijven. Vlaamse bedrijven, die voor hun kredieten vooral een beroep doen op de vier grootbanken in dit land (ING, KBC, Dexia en Fortis) zullen de komende jaren moeten aankloppen bij de facto Franse instellingen. Op zich hoeft dat geen probleem te zijn, maar de kans is reëel dat de regels rond kredietverlening op Franse leest zullen worden gestoeld. Zijn die aangepast aan de Vlaamse markt die sterk overheerst wordt door KMO’s? Het valt af te wachten.

Bovendien is de Franse economische wereld sterk verstrengeld met de politiek. Bedrijfsleiders zijn ex-cabinetards en omgekeerd. Pierre Mariani, de nieuwe topman van Dexia, was in een vorig leven kabinetschef van Nicolas Sarkozy, toen die nog minister was. Dit is niet onbelangrijk. In het verleden is al gebleken dat Franse banken met een sterke participatie van de staat het economische leven konden sturen. In één van de biografieën van Sarkozy wordt het verhaal verteld van de Franse presidentsverkiezingen van 1995. Toen traden onder andere twee rechts-gaullistische kandidaten in het strijdperk: de latere winnaar Jacques Chirac en Edouard Balladur, toen eerste minister. Sarkozy steunde Balladur, maar ergerde zich aan het feit dat er slechts weinig bedrijfsleiders – traditioneel een neo-gaullistisch electoraat - Balladur openlijk steunde. Sarkozy heeft dan op een aantal onder hen zware druk uitgeoefend. Als ze zich niet voor Balladur uitspraken dreigden bepaalde kredietlijnen op te drogen.

Wat als BNP Paribas straks weigert een Vlaams bedrijf een krediet te verlenen omdat de manager een overtuigde flamingant is? Fictie? Het valt af te wachten.

Belgische francofielen konden hun pret omwille van deal niet op. Le Soir verkneukelde er zich in. Niet verwonderlijk, Frankrijk is het tweede (of misschien al bijna het eerste) vaderland van de lezers. Wie naar de webstek van Le Soir gaat, merkt dat men kan aanklikken op nieuws uit België, gevolgd door Frankrijk en dan de rest van de wereld. Ook op allerlei rattachistische blogs heerste er de voorbije dagen en weken euforie.

Oorlog met moderne wapens

Maar was de overname van bijvoorbeeld Fortis een doelbewuste Franse strategie? BNP Paribas was uiteraard door economische imperatieven gedreven. Een expansie is altijd welkom. En op een moment dat banken niet echt bereid zijn om aan elkaar te lenen, zijn de tegoeden van Fortis altijd welkom. Maar BNP Paribas, die op de Belgische markt nog niet zo sterk stond, heeft een belangrijke geo-economische zet gedaan. De raid op het Belgische financiële systeem was niet echt gepland. Maar het was wel een kans die zich eens in de honderd jaar voordoet. Het Parijse establishment kon dat niet laten liggen.

Dat Frankrijk voor economische expansie naar het noorden kijkt, is, zoals gezegd, niet nieuw. Maar de voorbije jaren deden er zich bitter weinig nieuwe opportuniteiten voor. Met de financiële crisis is dat veranderd. Frankrijk heeft die relatief goed doorstaan, net door de sterke verstrengeling tussen politiek en bedrijfsleven. De Franse banken hoefden slechts af te wachten en konden dan op zoek gaan naar interessante prooien. Dat is recent gebeurd, met goedkeuring van het Elysée.

De deal rond Dexia is in dat verband veelzeggend. De Fransen hebben keihard onderhandeld, ook al waren zijn verantwoordelijk voor het Amerikaanse vehikel FSA dat Dexia in de problemen heeft gebracht. FSA is een dochter van het Franse Crédit Local en dus dachten de dames en heren van de Belgische federale regering dat Frankrijk wel met het nodige geld over de brug zou komen. Dat gebeurde, maar wel nadat het management aan de deur was gezet en de Franse staat een blokkeringsminderheid kreeg. De hele deal werd om 5 uur ’s ochtends beklonken vanuit het Elysée. Sarkozy stond in permanent contact met zijn gezanten in Brussel. Via de economie worden oorlogen gevoerd met moderne wapens.

Verschil is dat expansiedrift weinig weerwerk kreeg uit andere landen. Engeland heeft weinig interesse voor het financiële reilen en zeilen op het continent. De City van Londen is een andere wereld die veel meer gericht is op Amerika. Bovendien zijn er in Engeland niet alleen een paar lijken, maar zelfs een heel kerkhof uit de kast gevallen. Beelden van spaarders die in de rij staan om hun geld af te halen bij de bank hebben we bij ons (voorlopig) nog niet gezien. En ook Duitsland hield zich afzijdig. Deutsche Bank was enkel geïnteresseerd in een mogelijke overname van ABN Amro. Voor de rest beperkt de Duitse interesse voor de Belgische en vooral Vlaamse economie zich tot de KMO-markt. Vlaanderen is sterk in de export van halfproducten naar Duitsland. Zolang die goederenstroom blijft bestaan, is Duitsland tevreden. Wat in de Brusselse financiële salons gebeurt, is voor onze oosterburen oninteressant.

De winnaars

De Fransen zijn dus de grote winnaars geworden van de Belgische bankencrisis. Het is slechts een kwestie van tijd dat allerlei activiteiten van Fortis en/of Dexia naar Parijs verhuizen. De Belgische blokkeringsminderheid in Fortis is een schaamlapje. Wanneer de tijd rijp is zal BNP Paribas een kapitaalsverhoging doorvoeren met steun van de Franse staat. Het Belgische belang zal verder verwateren en men zal niets kunnen doen aan de vanuit Parijs geplande afvloeiingen. De Vlaamse KMO-bedrijfsleider zal dan niet langer bij zijn bekende huisbankier kunnen langsgaan voor een krediet. De financiering van veel bedrijven is volledig op vertrouwen, ja, vaak persoonlijk vertrouwen gebouwd. Nu dreigen we in een situatie terecht te komen dat Vlaamse bedrijven die geld nodig hebben om te groeien, de nodige kredieten niet krijgen omdat een vanuit Parijs gestuurde bankier de lokale gevoeligheden niet kent. Het worden moeilijke tijden voor onze bedrijven.

Dat de Fransen onze lokale gevoeligheden niet kennen is niet nieuw. Carrefour heeft als winkelketen nog altijd problemen om hier te lande aan te slaan. Het Franse netwerk van hypermarkten met koelkasten die naast groenten worden verkocht, is bij ons niet echt gekend. De kans is dan ook reël dat Carrefour uit België verdwijnt. Een distributieketen die de lokale gevoeligheden niet kent, hoeft geen probleem te zijn voor de economie. Bij een bank is dat wel het geval.

Ondertussen is duidelijk geworden dat de verkoop het gevolg was van politieke spelletjes waarbij in de verste verte geen spoor was een of ander Groot- of Heelnederlands gevoel en waarbij de CD&V zijn eigen zuil heeft willen beschermen. Het verhaal van Wouter Bos die gedreven door allerlei revanchegevoelens kostte wat het wilde wraak wou nemen op ‘de Belgen’ is bekend. In het noorden heeft men nooit aanvaard dat een kroonjuweel als ABN Amro in vreemde handen terecht zou komen. Door allerlei machinaties wist men Fortis Nederland los te weken en ‘de Belgen’ verweesd achter te laten. Een volledige nationalisering of een verkoop van Fortis waren toen de twee keuzes voor de Belgische regering. Men koos voor het tweede. Immers, Dexia, dat andere probleemgeval, was veel belangrijker.

Dexia is extreem gepolitiseerd. Als bankier van verschillende overheden hebben tal van politieke figuren uit de drie grote families in de raad van bestuur gezeteld. Bovendien zijn het socialistische Ethias met Stevaert als voorzitter en de holding van de christelijke arbeidersbeweging belangrijke aandeelhouders. Deze steunpilaren van het Belgische establishment konden hun bank niet kapot laten gaan. Vraag is: zou Dexia gered zijn geweest zonder de CD&V in de regering? Een paarse coalitie zou misschien eerder geopteerd hebben voor een totale nationalisatie van Fortis en minder energie gestoken hebben in Dexia.

Het einde van de haute finance

Een van de positieve aspecten van de hele zaak is dat hiermee wel definitief het doek gevallen is over de aloude Belgische haute finance. Allen likken ze hun wonden. Maurice Lippens, gedreven door grootheidswaanzin, zit afgezonderd in Knokke en komt zijn huis letterlijk niet meer buiten. De man is een wrak en communiceert enkel nog per sms. Hij is als architect van de overname van ABN Amro dé hoofdverantwoordelijke voor het debacle. Fortis nam om te beginnen ABN Amro over zonder over het nodige geld te beschikken. De aandeelhouders werden voorgelogen, mochten fluiten naar hun dividend, maar moesten tegelijk intekenen voor een nieuwe kapitaalsverhoging van 15 miljard euro. Tal van rijke families uit de Belgische zakenwereld tekenden daarop in en gingen daarvoor zelfs een krediet aan. Velen onder hen zijn half geruïneerd of toch een groot deel van hun investering kwijt. Eén van de investeerders is Piet van Waeyenberghe. Hij had als bestuurder nochtans kritiek op de overname van ABN Amro. Tijdens een raad van bestuur werd hij door Lippens de huid vol gescholden.

Ook een aantal holdings zoals Ackermans & Van Haren hadden massaal aandelen ingekocht. Die zijn nu niets meer waard. Lippens heeft van zijn vertrouwen bij zijn vrienden in de haute finance misbruik gemaakt. De resultaten zijn er naar. Het oude Belgische kapitalisme is dood. Fred Chaffart, de vroegere topman van de Generale Bank, lacht in zijn vuistje. Toen ABN Amro tien jaar geleden de Generale wou overnemen werd die operatie afgeblokt. Onder andere door het Hof dat achter de schermen bestuurders aanspoorde om zich tegen de overname te verzetten. Albert II kreeg zijn zin. De Generale Bank werd een onderdeel van Fortis en bleef ‘Belgisch’. Chaffart, één van de weinigen die zich niet had laten afdreigen door Albert II, mocht zijn biezen pakken. Vandaag lacht hij in zijn vuistje.